Thang đánh giá PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) gồm là công cụ đo lường gồm 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm ngắn gọn, dễ sử dụng và có tính ứng dụng rộng rãi trong lâm sàng cũng như nghiên cứu tâm lý học. Đây là một công cụ sàng lọc triệu chứng trầm cảm dựa trên bằng chứng khoa học, nhanh chóng và được các nhà trị liệu, bác sĩ, và các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu sử dụng rộng rãi. PHQ-9 không phải là một công cụ chẩn đoán. Thang đánh giá này giúp bạn hiểu điều gì đang diễn ra bên trong mình và liệu đã đến lúc cần thực hiện bước tiếp theo để tìm kiếm sự hỗ trợ hay chưa.
Mục lục
1. Giới thiệu 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm theo trắc nghiệm PHQ-9 test
1.1. Lịch sử của thang đánh giá trầm cảm PHQ-9 test
Thang đo PHQ-9 còn gọi là Bảng câu hỏi sức khỏe cộng đồng 9 mục. Lịch sử hình thành của PHQ-9 bắt nguồn từ nhu cầu phát triển một công cụ sàng lọc tâm thần hiệu quả hơn cho các rối loạn phổ biến trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Nó là phiên bản tự đánh giá của PRIME-MD (Primary Care Evaluation of Mental Disorders), một công cụ chẩn đoán phỏng vấn được phát triển trước đó.
9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm trong PHQ-9 được xây dựng bởi các nhà nghiên cứu Kurt Kroenke, Robert L. Spitzer và Janet B. W. Williams, dựa trên dữ liệu từ hai nghiên cứu lớn với hơn 6.000 bệnh nhân tại các phòng khám chăm sóc ban đầu và sản phụ khoa từ năm 1997 đến 1999.
Công cụ này được tài trợ bởi Pfizer US Pharmaceuticals và được công bố lần đầu tiên vào năm 2001, với mục tiêu cung cấp một biện pháp ngắn gọn để đánh giá mức độ nghiêm trọng của trầm cảm mà không yêu cầu phỏng vấn chuyên sâu (Kroenke et al., 2001). Kể từ đó, PHQ-9 đã được xác nhận qua nhiều nghiên cứu meta-analysis, bao gồm phân tích dữ liệu cá nhân từ 58 nghiên cứu với 17.357 người tham gia, khẳng định tính chính xác của nó trong sàng lọc trầm cảm lớn (Levis et al., 2019).
9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm theo PHQ-9 đã được chứng minh là có độ tin cậy cao và tính hợp lệ, với hệ số Cronbach’s alpha dao động từ 0,86 đến 0,89; được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu nhờ tính đơn giản, miễn phí và khả năng tự quản lý (Kroenke et al., 2001).
1.2. Phiên bản 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm PHQ-9 tiếng Việt
Nghiên cứu của Nguyen et al. (2022) cho thấy PHQ-9 phiên bản tiếng Việt sử dụng trên sinh viên y năm nhất có độ tin cậy nội tại tốt (α > 0,80), cấu trúc một yếu tố rõ ràng, các hệ số tương quan biến – tổng đạt yêu cầu và các chỉ số phù hợp mô hình chấp nhận được. Qua đó, khẳng định giá trị và độ ổn định tâm trắc của thang đo trong nhóm sinh viên y khoa Việt Nam.
Nghiên cứu của Vu et al. (2022) cho thấy 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm PHQ-9 phiên bản tiếng Việt có độ tin cậy nội tại tốt (α = 0,80 – 0,84). Tuy nhiên, nghiên cứu này phát hiện cấu trúc hai yếu tố của PHQ-9 gồm: triệu chứng cơ thể (somatic) và triệu chứng nhận thức/cảm xúc (cognitive/affective), phù hợp hơn mô hình một yếu tố, khẳng định giá trị tâm trắc trong cộng đồng Việt Nam.
2. Nội dung 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm theo trắc nghiệm PHQ-9 test
2.1. Nội dung 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm trong thang đánh giá PHQ-9
Cấu trúc của PHQ-9 bao gồm 9 câu hỏi mô tả các triệu chứng điển hình của trầm cảm như: mất hứng thú hoặc niềm vui, cảm giác buồn bã hoặc tuyệt vọng, rối loạn giấc ngủ, thay đổi khẩu vị, mệt mỏi, cảm giác bản thân vô dụng, khó tập trung hay ý nghĩ về cái chết. Mỗi câu trả lời được chấm điểm từ 0 (không xảy ra) đến 3 (xuất hiện gần như hằng ngày), tổng điểm tối đa là 27. Đây vừa là công cụ sàng lọc, vừa dùng để theo dõi mức độ nặng nhẹ của trầm cảm.
2.2. Thang đánh giá trầm cảm PHQ-9M bản sửa đổi dành cho thanh thiếu niên
Gần đây hơn, các nhà nghiên cứu nhận ra 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm trong thang đánh giá PHQ-9 gốc có thể đo lường tần suất ý định tự sát hoặc ý nghĩ tự làm hại bản thân, từ đó, giúp xác định những cá nhân có nguy cơ toan tự sát (suicide attempts) và tử vong do tự sát ở cả người lớn và thanh thiếu niên (Simon et al., 2018).
Do đó, PHQ-9 được điều chỉnh lại dành cho thanh thiếu niên, hay còn gọi là phiên bản PHQ-9M. Phiên bản mới này dựa trên thang đo PHQ-9 gốc và thang đánh giá trầm cảm Columbia. PHQ-9M giữ lại 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm từ PHQ-9 và 4 mục bổ sung các mục đánh giá chứng trầm cảm trong năm qua (câu 10), suy giảm chức năng (câu 11), ý định tự sát nghiêm trọng trong tháng qua (câu 12) và tiền sử toan tự sát trong đời (câu 13).
2.3. Cách tính điểm và đọc kết quả 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm theo trắc nghiệm PHQ-9 test
Trước hết, tính tổng điểm các mục tạo thành điểm số tổng thể. Đối chiếu tổng điểm PHQ-9 để đánh giá các mức độ trầm cảm như sau:
| Tổng điểm PHQ-9 | Mức độ trầm cảm | Diễn giải |
| 0 – 4 điểm | Không có dấu hiệu trầm cảm (None-minimal) | Có thể bạn không có triệu chứng trầm cảm lâm sàng, tuy nhiên, cũng cần chú ý đến sức khỏe tâm thần của mình. |
| 5 – 9 điểm | Trầm cảm nhẹ (Mild) | Bạn có thể nhận thấy một số triệu chứng ảnh hưởng đến cuộc sống của mình nhưng không đến mức quá sức chịu đựng. Đây có thể là thời điểm tốt để tìm hiểu các biện pháp phòng ngừa, liệu pháp tâm lý hoặc thay đổi lối sống trước khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn. |
| 10 – 14 điểm | Trầm cảm vừa phải (Moderate) | Các triệu chứng của bạn đang gây ảnh hưởng thực sự. Đây là giai đoạn mà hầu hết các nhà lâm sàng sẽ khuyến nghị bạn điều trị, chẳng hạn như trị liệu tâm lý và/hoặc dùng thuốc. |
| 15 – 19 điểm | Trầm cảm từ vừa đến nặng (Moderately severe) | Ở mức độ này, các triệu chứng có thể ảnh hưởng nặng đến sinh hoạt hàng ngày của bạn. Bạn cần liên hệ các chuyên gia sức khỏe tâm thần để lên kế hoạch điều trị càng sớm càng tốt. |
| 20 – 27 điểm | Trầm cảm nặng (Severe) | Bạn có thể cảm thấy bế tắc, mất kết nối hoặc tuyệt vọng nặng nề. Hãy nhớ rằng bạn không đơn độc. Và, điểm số này chỉ có nghĩa là đã đến lúc bạn cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp càng sớm càng tốt. Sự giúp đỡ luôn sẵn có và thường rất hiệu quả. |
Phân tích meta gần đây xác nhận điểm cắt 10 trở lên tối ưu hóa sự cân bằng giữa độ nhạy và độ đặc hiệu, với độ nhạy 88% (95% CI: 83-92%) và độ đặc hiệu 85% (95% CI: 82-88%) khi so sánh với phỏng vấn bán cấu trúc, và không cần điều chỉnh theo tuổi (Levis et al., 2019). Một số nghiên cứu cho thấy điểm cắt tối ưu có thể dao động từ 8 – 11 điểm tùy theo loại phỏng vấn tham khảo được sử dụng làm tiêu chuẩn vàng, nhưng vẫn duy trì mức hiệu quả đáng tin cậy trong xác định trầm cảm.
3. Sau khi làm test PHQ-9, khi nào bạn cần tìm kiếm hỗ trợ tâm lý?
Bạn nên gặp nhà tâm lý lâm sàng hoặc nhân viên chăm sóc sức khỏe tinh thần để được hướng dẫn thực hiện 9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm trong thang PHQ-9 kỹ lưỡng hơn. Nếu kết quả PHQ-9 cho thấy bạn có dấu hiệu trầm cảm, một số bước tiếp theo có thể được tiến hành bao gồm:
- Theo dõi để được đánh giá đầy đủ. Các nhà tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần có thể xem xét kỹ lưỡng hơn về tiền sử bệnh lý, bối cảnh gia đình, các triệu chứng và những yếu tố khác của bạn để có đánh giá tổng thể đầy đủ hơn. Từ đó, giúp đưa ra chẩn đoán hoặc giả thuyết đánh giá phù hợp. Sau khi được chẩn đoán, bạn và nhà tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần có thể cùng nhau xây dựng kế hoạch điều trị.
- Lựa chọn nhà trị liệu tâm lý phù hợp. Đối với hầu hết chúng ta, việc tìm được nhà tâm lý phù hợp là cả một quá trình thử và sai. Một số người thích làm việc với nhà tâm lý là nam, trong khi số khác thích nữ. Về định hướng lý huyết, một số người đáp ứng tốt với liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) hoặc REBT, trong khi số khác lại thích tiếp cận nhân văn hiện sinh hơn. Điều quan trọng là bạn cảm thấy thoải mái với phong cách nhà trị liệu nào và tin tưởng họ có thể giúp bạn.
- Đặt lịch hẹn và cân nhắc phương thức can thiệp phù hợp. Bên cạnh phong cách nhà trị liệu, bạn cũng cần cân nhắc những yếu tố như hình thức điều trị (ngoại trú hay nội trú), có dùng thuốc song song không, các biện pháp can thiệp lối sống, lập kế hoạch an toàn nếu có ý nghĩ tự sát.
Xem thêm:
9 câu hỏi kiểm tra mức độ trầm cảm theo thang đánh giá PHQ-9 là công cụ test sàng lọc và đánh giá mức độ trầm cảm đáng tin cậy, đơn giản và hiệu quả, với lịch sử phát triển từ cuối những năm 1990 và đã được chuẩn hóa sử dụng trong y học lâm sàng và nghiên cứu. Việc hiểu rõ cách tính điểm, các ngưỡng điểm cắt và ý nghĩa lâm sàng của thang đo sẽ giúp các chuyên gia tâm lý, bác sĩ và nhà nghiên cứu áp dụng chính xác trong chẩn đoán, theo dõi và điều trị bệnh nhân trầm cảm.
